Archief- en Onderzoekscentrum voor Vrouwengeschiedenis

Publicaties van het AVG-Carhif

Zie ook Nieuwe publicaties inzake gendergeschiedenis


Nieuwsbrief van het Forum voor Belgisch onderzoek in vrouwen-, gender- en seksualiteitsgeschiedenis

Het AVG verzorgt de nieuwsbrief van het Forum voor Belgisch onderzoek in vrouwen-, gender- en seksualiteitsgeschiedenis. Via deze nieuwsbrief wordt informatie over publicaties, congressen, studiedagen, workshops e.d. binnen het veld van de vrouwen- en gendergeschiedenis verspreid, uit België en de buurlanden. Ook kunt u via de nieuwsbrief op de hoogte blijven van de activiteiten van het AVG. U kunt het hier lezen.

Inschrijven voor de nieuwsbrief


Couverture

Encyclopédie d'histoire des femmes en Belgique, 19e et 20e siècle

Depuis le XIXe siècle, la condition féminine a connu des progrès remarquables. En 165 notices thématiques, l'Encyclopédie d'histoire des femmes offre un aperçu clair et accessible de multiples aspects de l'histoire politique, sociale, professionnelle, culturelle, familiale ou associative qui ont marqué la vie quotidienne des femmes. Elle met aussi en lumière l'importance des femmes et du mouvement féminin dans la lente démocratisation de notre société. Ce faisant, elle offre une magnifique synthèse des enjeux, des étapes et des stratégies qui ont scandé la marche vers plus d'égalité entre les hommes et les femmes.

Cette Encyclopédie d'histoire des femmes résulte du travail collectif de 70 spécialistes, sous la direction des historiennes Éliane Gubin (professeure honoraire de l'Université libre de Bruxelles) et Catherine Jacques (enseignante et collaboratrice scientifique à l'Université libre de Bruxelles) avec la collaboration de Claudine Marissal (Centre d'archives et de recherches pour l'histoire des femmes).

Éliane Gubin, Catherine Jacques, Encyclopédie d'histoire des femmes en Belgique, 19e et 20e siècle, Racine, 2018

Meer informatie.


cover

Vrouwen en mannen ten oorlog, 1914-1918

De Eerste Wereldoorlog staat bekend als een totale oorlog. Een oorlog die zowel op het oorlogs- als op het thuisfront werd uitgevochten. Hoewel die twee zones vaak als gescheiden werelden opgevoerd worden, is niets minder waar. Beide fronten waren nauw met elkaar verweven.
Vrouwen en mannen ten oorlog belicht de verscheidenheid aan posities die vrouwen en mannen op de fronten innamen en toont het spanningsveld tussen oude en nieuwe ideaalbeelden. Onderwerpen zoals mobilisatie, oorlogsgeweld, arbeid en zorg, intimiteit en gezinsleven, liefdadigheid en verzet worden op een vernieuwende manier benaderd. Ook de onmiddellijke naoorlogse periode komt aan bod: het broze herstelproces in gezinnen en de hele samenleving, evoluties op de arbeidsmarkt, nieuwe politieke rechten en de plaats die vrouwen en mannen kregen in de herinnering aan de oorlog.

Het boek kwam tot stand naar aanleiding van de tentoonstelling "Gender@war 1914-1918: vrouwen en mannen ten oorlog"

Eliane Gubin en Henk de Smaele, Vrouwen en mannen ten oorlog, 1914-1918, Davidsfonds, 2015, ISBN 9789059086777.

Meer informatie.
Recensie op de website van FARO.


Proteger le jeune enfant

Protéger le jeune enfant. Enjeux sociaux, politiques et sexués (Belgique, 1890-1940)

De doctoraatsverhandeling van Claudine Marissal, archivaris bij het AVG, is uitgegeven in het boek Protéger le jeune enfant. Enjeux sociaux, politiques et sexués (Belgique, 1890-1940). Het doctoraat werd bekroond met de prijs Suzanne Tassier van de Académie royale de Belgique.

De bescherming van het jonge kind kreeg in België vorm aan het einde van de 19de eeuw. Artsen en vrouwen in liefdadigheidsorganisaties zetten raadplegingen voor jonge kinderen op, waar ze moeders leren hoe ze hun baby’s moesten verzorgen volgens de nieuwe hygiënische voorschriften. In 1919 werd een officiële organisatie opgericht ter bescherming van het jonge kind: het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn (voorloper van Kind en Gezin).

Het boek schetst de geschiedenis van een brede opvoedkundige beweging, die zich er in het bijzonder op toelegde om vrouwen te vormen in hun moederrol. De auteur gaat in op de medicalisering van zwangerschap, geboorte en kindertijd, maar ook op het ontstaan en de professionalisering van sociale hulp aan gezinnen in armoede. Het boek wijst op de essentiële rol van de artsen, de filantropische vrouwen, de sociale werksters en de christelijke en socialistische arbeidstersbewegingen in de bescherming van kind en moeder.

Claudine Marissal analyseert ook het overheidsbeleid inzake hygiëne en gezin, en hoe dat inzette op sociale, politieke, demografische en genderkwesties. De geschiedenis van de kinderbescherming is een complex onderwerp, waarin medische, sociale, politieke geschiedenis en vrouwengeschiedenis samenkomen. De geschiedenis van de kinderbescherming blijkt een verrijkende blik te bieden op het hedendaagse discours over het welzijn van het kind.

C. Marissal, Protéger le jeune enfant : enjeux sociaux, politiques et sexués (Belgique, 1890-1940), Editions de l’université de Bruxelles, 2014, ISBN 978-2-8004-1560-4

Meer informatie.


Marijke Van Hemeldonck

Marijke Van Hemeldonck : Socialiste en feministe

Het Archief- en Onderzoekscentrum voor Vrouwengeschiedenis werkte in opdracht van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen een biografie uit over Marijke Van Hemeldonck. Het is reeds de vierde publicatie in de reeks biografieën. Eerder kwamen al Jeanne Vercheval, Miet Smet en Eliane Vogel-Polsky aan bod.

Gedurende de tweede helft van de 20ste eeuw bleven er grove discriminaties tegen vrouwen voortbestaan. In België bundelden de feministes hun inspanningen voor gelijkheid in het beroepsleven, de politiek en binnen het gezin.

Marijke Van Hemeldonck is een van hen. Vastberaden gaat ze het gevecht aan voor een meer rechtvaardige samenleving. Ondanks tegenkantingen stimuleert ze haar vakbond en haar politieke partij om het recht van werkende en werkloze vrouwen te verdedigen en komt ze op voor het recht van vrouwen op anticonceptie en abortus. Ze is ook actief in verschillende vrouwenorganisaties zoals het 'Aktiekomitee Gelijk Loon voor Gelijk Werk', het Vrouwen Overleg Komitee en Links en Feministisch. Gewapend met de vlijmscherpe pen van het militantisme van de jaren 1960-70 drukt ze haar revolte uit in het linkse tijdschrift Links. Uiteindelijk leidt haar traject haar naar de internationale scène. Ze werkt actief mee aan het Decennium van de vrouw en aan de wereldvrouwenconferenties van de Verenigde Naties. Als Europees parlementslid ziet ze er ook mee op toe dat dat de ongelijkheden op de agenda van het Europees Parlement worden gezet.

Dit boek schetst een beeld van de wegen naar het militant engagement. Het vestigt ook de aandacht op de strategieën om de wetgeving te veranderen en op het kapitaal belang van de internationale instellingen. Ten slotte zet het ook aan tot nadenken over de ongelijkheden die jammer genoeg nog steeds actueel blijven.

Het boek is gratis beschikbaar, in het Nederlands en het Frans, bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.

E. Flour, Marijke Van Hemeldonck : socialiste en feministe, Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen - AVG-Carhif, 2013

 U kan het ook downloaden in pdf formaat


Femmes et hommes dans l'histoire : un passé commun (Antiquité et Moyen Age) : een pedagogische tool voor het geschiedenisonderwijs

De geschiedenis die op school onderwezen wordt, verspreidt nog te vaak het idee dat vrouwen slechts een ondergeschikte rol speelden en dat het onnodig is om die rol te benadrukken. Nochtans hebben vrouwen en mannen samen dag na dag de samenleving opgebouwd waarin ze leven.

Femmes et hommes dans l’histoire is een pedagogische tool die wil aantonen dat een andere geschiedenis mogelijk is. Als aanvulling op de bestaande geschiedenishandboeken, laat het toe om een geschiedenis van vrouwen én mannen te integreren in het klassieke verloop van de lessen. Het handboek stelt leerkrachten modellessen voor die rijk gedocumenteerd zijn en het verleden van mannen en vrouwen tijdens de oudheid en de middeleeuwen behandelen. Op een verkennende manier opent de tool de weg naar een completere en reëlere geschiedenis, die van een gemeenschappelijk verleden waar vrouwen als echte medespeelsters aan de zijde van mannen verschenen op het politieke, sociale, economische en religieuze toneel.

Femmes et hommes dans l'histoire: un passé commun (Antiquité et Moyen Âge), door C. Marissal in samenwerking met E. Gubin, C. Jacques en A. Morelli, Namur, Labor Education, april 2013.

Voorlopig zal dit handboek enkel in het Frans beschikbaar zijn.

Met de steun van de Federatie Wallonië-Brussel en het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen.



Jeanne Vercheval : sociaal en feministisch engagement

Jeanne Vercheval : sociaal en feministisch engagement

In het begin van de jaren 1970 wordt een nieuw feminisme het onderwerp van gesprek in België, net zoals in andere westerse landen. Vrouwen contesteren vrolijk en luidruchtig de genderongelijkheid, en dromen van een maatschappij die is gebaseerd op gelijkheid van vrouwen en mannen. Ze schrijven, verenigen zich, manifesteren en organiseren acties die de aandacht van de pers en het grote publiek vestigen op de ongelijkheden.
Jeanne Vercheval is één van hen. Na een actief engagement in communistische en pacifistische organisaties, stort ze zich in de feministische actie. Ze is de gangmaker van Marie Mineur in Wallonië, schrijft mee aan Het rode boekje van de vrouw(en), neemt deel aan de organisatie van de eerste vrouwendag die duizenden vrouwen verzamelt in Brussel en strijdt voor de legalisering van abortus. Dagelijks geconfronteerd met de crisis en met de sluiting van bedrijven, verdedigt ze met vuur de rechten van vrouwelijke werknemers en werklozen. Aan het einde van de jaren 1970 neemt haar militantisme een andere vorm aan: ze werkt actief mee aan Voyelles, een vrouwen-/feministisch tijdschrift dat haar in contact brengt met een andere vorm van journalistiek, en slaat samen met haar echtgenoot de weg in van de culturele actie met de oprichting van de Archives de Wallonie en het fotografiemuseum van Charleroi.
Aan de hand van Jeanne Verchevals militante acties, gaat dit boek in op het feminisme van de jaren 1970 en op feministische eisen die, veertig jaar later, nog even actueel zijn.

Het boek is gratis beschikbaar, in het Nederlands en het Frans, bij het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen.

 U kan het ook downloaden in pdf formaat

Cl. Marissal, Gubin E., Jeanne Vercheval : Sociaal en feministisch engagement, Brussel, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen – AVG-Carhif, 2011, 220 p.



Miet Smet, drie decennia gelijkekansenbeleid

Miet Smet, drie decennia gelijkekansenbeleid

Op vraag van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, werkte het AVG in 2009 aan een ‘gelijkekansenbiografie’ van Miet Smet, gebaseerd op een aantal interviews. Miet Smet drukte haar stempel op het Belgische beleid rond de gelijkheid van vrouwen en mannen, eerst als staatssecretaris voor Maatschappelijke Emancipatie en vervolgens als minister voor het Gelijkekansenbeleid. Geweld op vrouwen, genderneutrale functieclassificaties, de loonkloof, de vertegenwoordiging van vrouwen in adviesraden… zijn thema’s die door Miet Smet voor het eerst op de politieke agenda werden geplaatst. Dit boek biedt een overzicht van Miet Smets carrière, met het accent op haar verwezenlijkingen inzake de gelijkheid van vrouwen en mannen.

Het boek is gratis beschikbaar, in het Nederlands en het Frans, bij het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, dat het ook als download aanbiedt op zijn website.

COCKX R., Miet Smet : drie decennia gelijkekansenbeleid, Brussel, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen – AVG/CARHIF, 2009, 147 p.



Pedagogisch dossier voor leerkrachten

Meisjes en jongens… bestemming bekend? België, 1830-2000. Pedagogisch dossier voor leerkrachten

Dit pedagogisch dossier kwam tot stand naar aanleiding van de tentoonstelling Jongens en meisjes… bestemming bekend? Het bevat 15 fiches met opdrachten en achtergrondinformatie, en 40 historische documenten om daarmee aan de slag te gaan. De drie centrale onderwerpen in het dossier – het gezin, de school, het werk – sluiten aan bij de eigen ervaringen van leerlingen en bij hun familiegeschiedenis, wat reflectie en discussie vergemakkelijkt. De gereproduceerde documenten zijn erg divers van aard. Ze bestrijken twee eeuwen Belgische geschiedenis en stimuleren de historische kritiek.

Een pdf-versie van het dossier is hier beschikbaar. Een hogere resolutie kan u aanvragen per mail.

E. Flour, Cl. Marissal, E. Gubin, Meisjes en jongens... bestemming bekend? België, 1830-2000. Pedagogisch dossier voor leerkrachten, Brussel, AVG-Carhif, 2009, 69p.



Jongens en meisjes

Jongens en meisjes... bestemming bekend? België, 1830-2000

Thuis, in de klas, op het werk... overal circuleren stereotiepe denkbeelden rond jongens en meisjes, mannen en vrouwen. Deze denkbeelden zijn niet zo ‘natuurlijk’ en onveranderlijk als ze soms lijken. Ze ontstaan in een concrete historische context, verspreiden zich, zijn onderhevig aan contestatie en verandering.
Het rijk geïllustreerde boek “Jongens en meisjes... bestemming bekend?” toont hoe de ideeën over mannelijkheid en vrouwelijkheid in de voorbije twee eeuwen evolueerden in België. En samen met die ideeën veranderde het reële leven van mannen en vrouwen: de invulling van vader- en moederschap, het speelgoed en de kledij, visies op onderwijs en arbeid.
Deze publicatie is uitgegeven naar aanleiding van de tentoonstelling "Jongens en meisjes... bestemming bekend? België, 1830-2000" (BELvue museum, 3 februari-31 mei 2009).

Het boek kan besteld worden bij het AVG aan 10 € / stuk (+2,5 € verzendkosten)

E. Flour, E. Gubin, Cl. Marissal, R. Cockx, L. Van Molle, C. Wallemacq, Jongens en meisjes... bestemming bekend? België, 1830-2000, Brussel, AVG-Carhif, 2009, 87 p.



Éliane Vogel-Polsky, een vrouw met overtuiging

Op vraag van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen nam het Archiefcentrum voor Vrouwengeschiedenis eind 2006 - begin 2007 een reeks interviews af van Eliane Vogel-Polsky. Deze gerenommeerde juriste, gespecialiseerd in arbeidsrecht en sociaal recht, ijverde gedurende meerdere decennia op nationaal en internationaal niveau voor de gelijke behandeling van vrouwen op de arbeidsmarkt, voor politieke gelijkheid en voor pariteit. Prof. Eliane Gubin (ULB-AVG) schreef in samenwerking met Catherine Jacques (ULB) op basis van deze interviews een geïnspireerde biografie over Eliane Vogel-Polsky. Ze geeft een helder beeld van de grote etappes in het parcours van Vogel-Polsky en van haar juridische denkkader.

Het boek is beschikbaar in het Nederlands, het Frans en het Engels, en gratis te verkrijgen bij het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (op papier, of in digitale vorm via de website)

Eliane Gubin, Éliane Vogel-Polsky, een vrouw met overtuiging. Brussel, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen - AVG/Carhif, 2007. - 176 p.



Histoire du féminisme international (Themanummer Sextant)

In 2005 vierde het AVG zijn tienjarig bestaan met een colloquium over de geschiedenis van de internationale vrouwenbeweging. Historicae Karen Offen, Anne Summers, Catherine Jacques en Isabelle Vahé stelden er de resultaten voor van recent onderzoek naar internationale vrouwenorganisaties. Hun bijdragen werden gepubliceerd in een themanummer van het tijdschrift Sextant, dat verscheen eind 2007.

Féminisme international, themanummer van Sextant, revue du Groupe Interdisciplinaire d’Etudes sur les Femmes ; nr 23-24, 2007, 265 p. ISSN 1370-267 X.



Women changing the world

Women changing the world

Women changing the world zoomt in op de geschiedenis van de Internationale Vrouwenraad (IVR), de oudste nog bestaande internationale vrouwenorganisatie. Het boek is gebaseerd op nieuw onderzoek in de archieven van de IVR, die worden bewaard in het AVG. De interne geschiedenis van organisatie staat centraal, met het accent op de periode na de Tweede Wereldoorlog. Haar geografische ontplooiing van een ‘westerse’ tot een echt internationale organisatie, het profiel van de bestuursleden, de interactie met internationale gouvernementele organisaties, evoluerende standpunten, de strategieën die de organisatie aanwendde om stand te houden in een snel evoluerende en vaak conflictueuze context, zijn enkele van de thema’s die aan bod komen.

Leen Van Molle and Eliane Gubin (eds.), Women changing the world : a history of the International Council of Women, Brussels, Editions Racine, 2005, 241 p. ISBN 2-87386-400-1.



Op weg naar de paritaire democratie: analyse van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober 2000

Op weg naar de paritaire democratie: analyse van de gemeente- en provincieraads-verkiezingen van 8 oktober 2000

Op vraag van de federale Minister belast met het gelijkekansenbeleid, maakte het AVG een genderanalyse van de resultaten van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober 2000. Het was daarbij de bedoeling een bilan op te maken van de deelname van vrouwen aan het verkiezinsgproces. De publicatie kan worden ingeladen vanop de website van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen.

Claudine Marissal, Ingrid Hansen ; Eliane Gubin, Leen Van Molle (o.l.v.), Op weg naar de paritaire democratie: analyse van de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van 8 oktober 2000, Brussel, Federaal Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid. Directie van de Gelijke Kansen ; AVG-Carhif, 2001, 155 p.



Een vrouw, een Stem : een tentoonstelling over vrouw en stemrecht in België 1789-1948

In 1996 kwam het AVG naar buiten met de rondreizende tentoonstelling Een Vrouw, een Stem, over de geschiedenis van de participatie van vrouwen aan het politieke leven in België tussen 1789 en 1948. De catalogus brengt de teksten van de tentoonstellingspanelen samen.

Els Flour, Catherine Jacques ; Eliane Gubin, Leen Van Molle (o.l.v.), Een vrouw, een Stem : een tentoonstelling over vrouw en stemrecht in België 1789-1948, Brussel ; AVG, 1996, 71 p.



Bronnen voor de geschiedenis van de vrouwenbeweging in België

In opdracht van de federale minister belast met het gelijkekansenbeleid zagen in 1993 en 1994 twee bronnenrepertoria voor de geschiedenis van de vrouwenbeweging het licht: één van archieven en één van de feministische en de vrouwenpers. Deze twee repertoria lagen aan de basis van de oprichting van het AVG-Carhif.

Els Flour, Catherine Jacques, Claudine Marissal; Eliane Gubin, Leen Van Molle (o.l.v.), Bronnen voor de geschiedenis van de vrouwenbeweging in België : repertorium van de feministische en de vrouwenpers 1830-1994, Brussel ; Inbel, 1993 (2 delen).
Els Flour, Catherine Jacques, Claudine Marissal; Eliane Gubin, Leen Van Molle (o.l.v.), Bronnen voor de geschiedenis van de vrouwenbeweging in België : repertorium van archieven 1830-1993, Brussel: Inbel, 1993. - 339 p.